Czy tłumacz musi rozumieć, co poeta chciał powiedzieć? Co decyduje o tym, że przekład poetycki brzmi jak wiersz, a nie jego parafraza? Jakie decyzje zapadają w procesie przekładu, kiedy rytmy i rymy, tropy stylistyczne, wieloznaczność i kontekst kulturowy nie dają się przenieść wprost do języka docelowego?... Na te i inne pytania spróbuje odpowiedzieć tłumaczka i poetka, badaczka i promotorka literatury, rozprawiając się przy okazji ze stereotypami dotyczącymi przekładu, na konkretnych przykładach komentując przydatność strategii tłumaczeniowych, a także sondując granice wierności oraz twórczą odpowiedzialność tłumacza jako współautora i mediatora między kulturami. Wartki wykład, oparty na wieloletniej praktyce w międzynarodowym polu literackim, odsłania proces translatorski niejako „od środka” – od pierwszej lektury, zachwytu czy zlecenia, po niemal ostateczny kształt tłumaczonego tekstu, który zawsze może przecież zostać udoskonalony. Tłumacz między wierszami to tytuł książki, nad którą pracuje nasza prelegentka, biorąc na warsztat paradoksy przekładu poetyckiego. Spotkanie jest okazją do refleksji nad przekładem literackim jako ścieżką kariery zawodowej, a przy tym sposobem na życie: w końcu każda lektura jest formą przekładu, a każdy przekład – nową interpretacją rzeczywistości.
Marta Eloy Cichocka – polska poetka i fotografka, hispanistka i frankofilka, tłumaczka i habilitowana badaczka literatury. Opublikowała dziesięć książek poetyckich w sześciu krajach, w tym cztery zbiory wierszy i fotografii, oraz dwie książki teoretycznoliterackie o poetyce współczesnej powieści historycznej. Tłumaczona na język angielski, arabski, bengalski, białoruski, chiński, francuski, hiszpański, rosyjski i rumuński, tłumaczy z języka hiszpańskiego i francuskiego, sporadycznie z angielskiego. Wśród tłumaczonych przez nią autorów są m. in. Pedro Calderón de la Barca, Jean Baptiste Racine, Roberto Juarroz, Roland Topor, Pablo Neruda czy Raúl Zurita (na język polski), oraz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki i współczesne poetki polskie (na język hiszpański). Laureatka m.in. I nagrody w konkursie poetyckim im. Haliny Poświatowskiej (2004), I Międzynarodowego Stypendium Twórczego im. Antonio Machado (2016), Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO (2021) i Nagrody im. Wisławy Szymborskiej (2026) za tom ZURITA, wraz z chilijskim poetą Raúlem Zuritą. Od 2013 jest pomysłodawczynią i koordynatorką cyklu MANUFAKTURA POEZJI, warsztatów translatorskich w obecności autorów, oraz serii polifonicznych recitali poetyckich REPUBLICA POETICA.
Bezpieczeństwo komputerowe w XXI wieku jest coraz trudniejsze, a cyberprzestępczość to prężnie rosnący globalny biznes. Tłumaczom często powierzane są informacje poufne, które nie powinny wyciec, więc zabezpieczenie komputera zarówno przed kradzieżą informacji, jak i przed atakami ransomware jest bardzo ważne.
To prezentacja o najważniejszych podstawach bezpieczeństwa komputerowego (uwierzytelnianiu dwuskładnikowym, pełnym szyfrowaniu dysków i szyfrowanych backupach z wersjonowaniem) oraz o tym, gdzie dokształcać się dalej.
Infoporty są coraz bardziej popularnym rozwiązaniem na tłumaczenie. Jednak nie nadają się do wszystkich zleceń. Skutki mogą być bolesne, a więc warto poznać podstawy, aby wiedzieć kiedy polecać takie rozwiązanie, a kiedy nie.
Marketing to dziś jedna z najczęściej powtarzanych odpowiedzi na pytanie, jak tłumacz ma poradzić sobie na zmieniającym się rynku: zdobyć klientów, podnieść stawki, zmienić profil usług. W praktyce jednak rzadko mówi się o tym, czym marketing faktycznie jest w codziennej pracy tłumacza i jak zdecydować, czy konkretne działania mają sens.
W efekcie marketing często przyjmuje formę zrywów w mediach społecznościowych (podejmowanych w okresach mniejszej liczby zleceń) albo większych inwestycji w strony internetowe, narzędzia czy kampanie, które nie zawsze przynoszą oczekiwane rezultaty. Dlaczego?
Ta prelekcja to uporządkowanie wiedzy o marketingu i polityce cenowej z perspektywy praktyki tłumaczeniowej. Zastanowimy się, czy każdy tłumacz potrzebuje marketingu, jak marketing łączy się z polityką cenową i pozycjonowaniem, przyjrzymy się cyklowi zakupowemu klienta oraz temu, dlaczego niektóre działania przynoszą efekty dopiero po dłuższym czasie, a inne nie zwracają się wcale.
Z prelekcji wyjdziecie z podstawową, ale uporządkowaną wiedzą, jak zabrać się do planu działania oraz wybrać i przetestować pomysł dopasowany do własnej praktyki.
Dlaczego tłumaczenia automatyczne czasem zawodzą? Każdy doświadczony tłumacz zna odpowiedź: bo AI generuje najbardziej prawdopodobne słowo, ale nie widzi niczego poza aktualnie przetwarzanym fragmentem tekstu. Brzmi znajomo? Bo znamy to też z CAT-ów, które od kilku dekad z uporem maniaka trzymają się segmentacji tekstu.
Skoro nie pozbędziemy się AI z procesów, spróbujmy przeanalizować najlepsze strategie – mając na uwadze ograniczenia modeli, limity okien kontekstowych, wady rozwiązań typu RAG i rosnący koszt tokenów. Cel jest prosty: poprawić jakość automatycznego tłumaczenia. Dlaczego to ważne? Bo coraz częściej procesy tłumaczeniowe opierają się w dużej mierze na weryfikacji i redakcji wcześniej wygenerowanego tłumaczenia. Jest więc w naszym interesie, aby to, co dostajemy na wejściu, do czegoś się nadawało.
Pracę w kabinie można porównać do maratonu lub sprintu (zależnie od tempa). Sportowiec ma przerwy na nawodnienie i regenerację, zanim jego mięśnie osiągną „punkt krytyczny”. Tłumacz w kabinie dochodzi do takiego punktu już po ok. 30 minutach – nie dlatego, że jest słaby, lecz dlatego, że jego mózg pracuje w stanie ciągłego przeciążenia. O tym, jak uzasadnić konieczność pracy w parze i regularnych przerw w tłumaczeniu symultanicznym, dowiecie się z wykładu opartego na neurobiologii wyczynowej.
Prelekcja dotyczy najważniejszych kwestii związanych z negatywnymi doświadczeniami w pracy tłumacza – zwłaszcza hejterskich komentarzy w mediach społecznościowych, negatywnych reakcji prywatnych klientów, a także trudnych uwag i sytuacji podczas tłumaczenia w organach wymiaru sprawiedliwości. Będą wskazówki, co z tym robić, jak sobie z tym radzić i co odpowiadać.
„To ile i czemu tak drogo? Hehehe” – jak reagujesz na to zdanie? Zażenowaniem, agresją, stresem, niepewnością? Czujesz gulę w gardle kiedy masz przedstawić swoją stawkę? Siedząc o drugiej w nocy nad trudnym tekstem, plujesz sobie w brodę, że Twoja wycena była stanowczo zaniżona? Od razu zgadzasz się na wszelkie próby negocjowania zniżek i rabatów? A może przeciwnie, w takich sytuacjach unosisz się gniewem i do zlecenia i tak nie dochodzi?
W wykładzie opowiemy o trzech filarach komunikacji finansowej:
Pierwszy – damy Ci narzędzia do samodzielnego rozpoznania, co może być tym, co blokuje Cię w rozmowach o pieniądzach i wycenianiu wartości swojej pracy. Przyjrzysz się swoim przekonaniom dotyczącym pieniędzy i ocenisz, które z nich Cię wspierają, a które nie.
Drugi – przedstawimy Ci najczęstsze typy zachowań komunikacyjnych.
I trzeci – przedstawimy propozycje scenariuszy efektywnej, pełnej szacunku i nastawionej na wypracowanie rozwiązania rozmowy dla każdego z danych typów.
Kiedy w 2022 roku wybuchła wojna w Ukrainie, działacze z branży tłumaczeniowej nie pozostali bierni. Uruchomiliśmy projekt „Tłumacze dla Ukrainy”: powstała baza tłumaczy-wolontariuszy, wysłaliśmy tłumaczy na granicę oraz oferowaliśmy pomoc koleżankom i kolegom po fachu.
Co zostało po tym zrywie? Czy wyciągnęliśmy wnioski z tamtych działań? Czy cztery lata później jako branża jesteśmy lepiej przygotowani na podobne kryzysy?
Podczas sesji zmapujemy zasoby i kompetencje – zarówno własne, jak i całej branży. Zidentyfikujemy nasze supermoce oraz słabości. Porozmawiamy o komunikacji i dezinformacji. Zastanowimy się, jakie działania jako tłumacze możemy – a może powinniśmy – podjąć, aby nie dać się zaskoczyć przy kolejnym kryzysie.
Stefanie Bogaerts — Tłumaczka przysięgła j. niderlandzkiego, urodzona w Belgii, od 2001 roku mieszkająca i pracująca w Polsce. Jest współzałożycielką i prezeską zarządu Fundacji FreeLING, która od 2014 r. zajmuje się m.in. organizacją profesjonalnych szkoleń i podnoszeniem kwalifikacji dla tłumaczy. Jest również członkiem-założycielem Lubelskiego Stowarzyszenia Tłumaczy. Aktywnie angażowała się w inicjatywy rozwijające rynek tłumaczeniowy, w tym w prace nad nowelizacją ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz wypracowanie dobrych praktyk w zakresie ochrony danych osobowych dla branży.
Od 2022 r. jest także prezeską Fundacji Lapigua, która zajmuje się pomocą humanitarną, integracją i budowaniem odporności społecznej.
Chciałabym odnieść się do zagadnień specjalizacji tłumaczy pisemnych, z wyraźnym podziałem na języki „większe” i „mniejsze”. Czy specjalizacja ma sens w przypadku par językowych typu NL–PL?
Jak tłumaczyć rzeczywistość, której nie ma po drugiej stronie? O instytucjach, procedurach i pojęciach bez odpowiedników.
Tłumacze często spotykają się z pojęciami, dla których nie istnieje prosty odpowiednik w języku docelowym. Problem ten dotyczy nie tylko prawa, ale również edukacji, ochrony zdrowia, administracji czy systemów świadczeń społecznych. Jak przetłumaczyć nazwę instytucji, procedurę lub funkcję, która funkcjonuje wyłącznie w danym kraju? Kiedy stosować ekwiwalent funkcjonalny, kiedy pozostawić termin w oryginale, a kiedy konieczne jest dodatkowe objaśnienie?
Krótkie wprowadzenie z praktycznymi przykładami z codziennej pracy tłumacza będzie punktem wyjścia do dyskusji o strategiach stosowanych przez tłumaczy różnych języków i specjalizacji. Celem spotkania jest wymiana doświadczeń oraz refleksja nad tym, jak zachować sens i precyzję przekazu tam, gdzie słownikowe odpowiedniki nie wystarczają.
Mediacja, jako proces oparty na dialogu i budowaniu porozumienia, stawia przed tłumaczem wyzwania wykraczające poza tradycyjne rozumienie przekładu ustnego. Tłumacz nie jest jedynie pośrednikiem językowym, lecz uczestnikiem złożonego procesu interakcji pomiędzy mediatorem a stronami mediacji, którego dynamika zależy od wielu czynników.
Jak zatem przygotować się do tłumaczenia podczas mediacji, zwłaszcza gdy tłumacz podejmuje się tej roli po raz pierwszy? W wystąpieniu chciałabym omówić kluczowe wyzwania związane z udziałem tłumacza w mediacjach z różnych dziedzin, a także zwrócić uwagę na sposób formułowania wypowiedzi oraz wpływ tłumacza na przebieg komunikacji pomiędzy stronami.
Celem wystąpienia jest ukazanie tłumacza jako aktywnego uczestnika procesu mediacyjnego, którego kompetencje językowe i interpersonalne mają istotny wpływ na jakość komunikacji i budowanie porozumienia między stronami.
